اين بازار ، محله‌اى در محدودهء روستاى مريان به وجود آورده كه نام ساختمانهاى مخروبه را با خود حمل مىكند . در حقيقت مىتوان گفت كه روستائى به نام آق‌اولر تنها وجود اسمى دارد و نام اصلى و حقيقى اين‌روستا همان مريان است . در قسمت غرب مريان مجموعه‌اى از تپه‌هاى سنگى انباشته برهم وجود دارد كه در زير آنها دالانهاى وسيعى احداث شده است . در كتاب « نشانيهائى از گذشته دور گيلان و مازندران » به نقل از هانرى دمرگان ، غارهاى سنگى دست‌ساز موجود در اين مكان را آرامگاه معرفى كرده‌اند . در حالىكه اين دالانهاى سنگى نه آرامگاه ، بلكه محل سكونت انسانهاى اوليه‌اى هستند كه پس از مرحلهء غارنشينى نخستين ، مسكن ساختهء خود را با الهام از غارهاى طبيعى و تا حدودى شبيه به آن از سنگ و در زيرزمين ساخته‌اند . ابعاد يكى از اين مساكن كه امروزه سقف آن در نتيجهء حفاريهاى غير مجاز فروريخته است و در تابستان سال 1365 مورد بازديد نگارنده قرار گرفت ، از اين قرار است : حدود 8 متر طول ، 7 / 1 متر ارتفاع و حدود 6 / 1 متر پهنا . با چنين ابعادى بسيار بعيد به نظر مىرسد كه غارهاى مزبور دست‌ساز سنگى آرامگاه بوده باشند . ژاك دمرگان ، برادر هانرى دمرگان كه دلمنهاى ( Dolmen ) تالش روسيه را مورد بازديد قرار داده ، از آنها به عنوان قديمىترين بناهاى پيش از تاريخ ياد كرده و از دلمنهائى به طول 6 متر ، پهناى 2 متر و ارتفاع 2 متر در آن قسمت از تالش نامبرده است . در همين‌حال وى ميان دلمنهاى بزرگ به عنوان مسكن و دلمنهاى كوچك به عنوان آرامگاه تفاوت قائل شده است « 7 » . دلمنهاى موجود در مريان تالش به تعداد زيادى در جنوب ، شمال و غرب آن وجود دارند . به همين‌ترتيب در روستاهاى مجاور مريان مانند ناوان و تنده‌بين نيز بقايائى از اين دلمنها برجاى مانده است . هانرى دمرگان با حفارى يكى از دلمنهاى كوچك ( آرامگاه ) در مريان به وجود ابزار و لوازم متنوعى در كنار بقاياى جسد اشاره مىكند كه از سفال و فلزات قيمتى و آهن ساخته شده‌اند . قدمت آثار به دست آمده از حفاريهاى مريان را از 2100 قبل از ميلاد تا اواخر هزارهء دوم پيش از ميلاد تخمين زده‌اند « 8 » . دلمنهاى موجود در مريان اعم از مساكن يا آرامگاهها از جمله قديمىترين يادمانهاى تاريخى عهد پيش از تاريخ در گيلان به شمار مىروند . اين مجموعه متأسفانه در سالهاى اخير خرابيهاى زيادى به خود ديده است . حفاريهاى سوادگران آثار قديمى بسيارى از اين آثار ارزنده را از بين برده است . اينجا نيز مانند مارليك يك موزهء باز تاريخى است و از نظر جاذبهء توريستى يكى از باارزش‌ترين يادمانهاى تاريخى انسان را در خود جاى داده است . در روستاهاى ويل و مكش شواهد و سنگ قبرهاى زيادى با علائم ميترائيستى و بقاياى گورستان زردشتى برجاى مانده است . ناحيهء كوهستانى مريان با روستاهاى مجاور خود ، مجموعهء بسيار متنوعى از يادمانهاى پيش از تاريخ را شامل مىشود كه تاكنون كمتر مورد شناسائى و بررسى قرار گرفته است . پ - غارهاى كوه درفك : در جنوب لاهيجان ، كه خود بخشى از سرزمين ديلمان بوده ، غارهاى متعددى وجود دارد . اين‌كه در داخل غارهاى مزبور نشانه‌هايى از سكونت و صنعت و فرهنگ برجاىمانده ، هنوز روشن نيست . اما با توجه به قدمت تاريخى ناحيهء ديلمان كه روزگارى از جمله مراكز بزرگ فعاليت و تكاپوى سياسى و فرهنگى منطقهء گيلان بوده ، وجود يادمانهاى مربوط به عهد پيش از تاريخ غير محتمل نيست . آثار مربوط به دورهء پيش از تاريخ در گيلان فراوانند ، ليكن آنچه كه تاكنون شناسائى شده‌اند ، چندان زياد نيستند . نمونه‌هايى در نواحى كوهستانى وجود دارند كه فقط افراد محلى از آن بااطلاع هستند و هنوز مورد بررسى و شناسائى كامل قرار نگرفته‌اند . يادمانهاى مربوط به دورهء پيش از تاريخ از نظر توريسم فرهنگى اهميت زيادى دارند . ليكن توريسم فرهنگى هنوز آن‌چنان‌كه بايدوشايد در ايران از تحرك زيادى برخوردار نيست و تنها در محدودهء قشرهاى معينى نفوذ دارد . اما همين تقاضاى محدود دلبستگى زيادى به شناخت و معرفى آثار مزبور از خود نشان مىدهد و اين خود مىتواند راهگشاى بزرگى براى نسلهاى آينده بشمار آيد . 2 - 2 - 3 - بناها و ساختمانهاى تاريخى بناها و ساختمانهاى تاريخى مجموعه‌اى از يادمانها را تشكيل مىدهند كه از دوره‌هاى مختلف تاريخى در گيلان برجاى مانده‌اند . برخى از اين ساختمانها از نظر قدمت به دورهء باستان مىرسند كه بعدها در دورهء نفوذ اسلام نيز مورد استفاده قرار گرفته‌اند . مهمترين اين بناها عبارتند از قلعه‌هاى قديمى ، آتشكده‌ها و مساجد ، پلها ، كاروانسراها ، آرامگاهها و برخى ساختمانهاى قديمى كه برجاى مانده‌اند . متأسفانه گذر زمان و توسعه شهرى در سالهاى اخير ، همچنين افزايش قيمت زمين باعث شده برخى از ساختمانهاى قديمى شهرهاى گيلان از بين بروند . از اين‌رو ساختمانهاى قديمى كه عمر زيادى داشته باشند و از نظر هنرى و معمارى داراى ارزش خاصى باشند چندان زياد نيستند . تنها در شهر رشت تعدادى از خانه‌هاى قديمى شناسائى شده‌اند كه به سبب دارا بودن گچ‌بريهاى زيبا از طرف سازمان ميراث فرهنگى به عنوان بناهاى حفاظت‌شده به ثبت رسيده‌اند . فهرستى از اين خانه‌ها را با تصاويرى از زيبائيهاى معمارى آنها دكتر منوچهر ستوده در جلد اول كتاب « از آستارا تا استارباد » گردآورى كرده است . 1 - 2 - 2 - 3 - قلعه‌هاى قديمى در گيلان دژهاى قديمى زيادى تاكنون شناسائى شده‌اند . اما اين دژها به علت افول اهميت استراتژيكى آنها به تدريج متروكه و سپس مخروبه شده‌اند و در حال حاضر بسيارى از آنها در آستانهء انهدام كامل قرار دارند . علاوه‌بر آن بسيارى از اين دژها فقط داراى اهميت محلى بوده و از استحكام ساختمانى زيادى برخوردار نبوده‌اند . از همين‌رو به سرعت تخريب شده و از بين

--> ( 7 ) . براى اطلاع بيشتر رجوع شود به كتاب هيئت علمى فرانسه در ايران ، مطالعات جغرافيائى ، جلد اول ، تأليف ژاك دمرگان ، ترجمهء كاظم وديعى ، انتشارات چهر ، تبريز 1338 . ( 8 ) . نشانيهائى از گذشتهء دور گيلان و مازندران ، جهانگير سرتيپ‌پور ، تهران 1356 ، صفحهء 84 .